GLOBALLEŞEN DÜNYADA ÇOK BOYUTLU TÜRK DIŞ POLİTİKASI VE GÜNEY KAFKASYA’YA ETKİSİ - Reha YILMAZ

Reha YILMAZ

Küreselleşme süreci Türkiye üzerinde yüksek düzeyde etkiler bırakmıştır. Küseleşmesnin etkilediği alanlardan birisi de dış politikadır. Bu durumun temel bir nedeni, Türkiye’nin jeo-stratejik konumundan kaynaklanmaktadır. Öte yandan, küreselleşmenin güvenlik boyutu, Türkiye’yi uluslararası terörizmle mücadele, silahların kontrolü ve silahsızlanma, yasadışı göç, uluslar arası suçlarla mücadele gibi konularla çok daha kapsamlı ve derin bir şekilde uğraşmaya, bu konularda bölgesel ve uluslararası işbirliğinde öncü rol almaya yöneltmiştir.

Türk dış politikası kuruluşundan itibaren, Atatürk tarafından geliştirilen "Yurtta Barış, Dünyada Barış" ilkesi doğrultusunda, uluslararası barışı hedefleyen bir dış politika izlemiştir. Ancak, bu ilke dünya politikasında etken bir siyaset izlemekten ziyade edilgen bir siyaset olarak algılanmıştır. Ancak, Turgut Özal’la birlikte, Globalleşmenin de etkisiyle Türk dış politikası evrim geçirmiş ve çok boyutlu yeni bir dış politika geliştirilmiştir. Bu dönem Türk dış politikasının başlıca amacı, gerek Türkiye’de, gerek bölgesinde, barış ve refah üzerine kurulu, istikrarlı, işbirliğine dayalı ve beşeri kalkınmayı sağlayacak bir ortamın yaratılmasıdır. Yeni Türk dış politikası, ülke güvenliğinin sağlanmasını, ulusal çıkarların korunması, ülkesel kalkınma ve refah için gerekli dış kaynakların teminini, dost ve müttefikler edinilmesini, Türkiye’nin çağdaş dünya içindeki yerinin korunmasını ve güçlendirilmesi hedeflenmiştir. Bütün bu hedeflerin, başta komşular olmak üzere, bütün ülkelerle iyi ilişkiler ve işbirliğinin tesisi, uluslararası barış, istikrar, güvenlik ve refaha katkıda bulunulması yoluyla gerçekleştirilmesi ilke edinilmiştir.

 Türkiye, günümüzün küreselleşmiş dünyasında, uluslararası toplumun aktif ve sorumlu bir üyesi olarak, Batı’yla Doğu’yu, Kuzey’le Güney’i uzlaştırmak yönünde çaba sarfeden, tüm bölgelerde etkinlik gösteren bir aktördür. Avrasya’nın merkezindeki coğrafi konumu ve geniş bir alana yayılan tarihi ve kültürel bağlarıyla, kültürlerarası diyalog ve etkileşimin geliştirilmesinde bir çok bölgede önemli bir katalizör işlevi görmektedir.  Bu bölgelerden birisi de Kafkasya’dır.

 Globalleşen ve bunun doğal sonucu olarak çok boyutlu hale gelen Türk dış politikasının Kafkasya siyasetinin amaçlarını genel olarak iki başlık altında toplamak mümkündür.

  1. Güney Kafkasya’da barış ve istikrarın korunması,
  2. Güney Kafkasya’da olabildiğince çok tarafın katılımıyla gerçekleştirilecek bir işbirliği platformunun oluşturulması.

Bu iki amacın gerçekleşmesi için Türkiye’nin aktif bir diplomasi uygulamıştır. Ancak bu diplomasi henüz istenen sonuçları vermemiştir. Zira, gerek siyasi, gerekse ekonomik istikrar ve işbirliğinin sağlanmasını engelleyecek bir çok faktör mevcuttur. Gerek bölgedeki ayrılıkçı bölgeler sorunu, gerekse Batı, Rusya, İran ve Türkiye denkleminde güç savaşı siyasi ve dolayısıyla ekonomik birliğin karşısında bir set oluşturmuştur. Ayrıca bölge halkları arasında Sovyet döneminde gerçekleştirilen kalıcı düşmanlıklar da bölgesel uzlaşı ve işbirliğinin gerçekleştirilmesini engelleyen bir diğer faktör olmuştur.

Bununla birlikte Türkiye, çok boyutlu siyasetin bir gereği olarak Kafkasya’da barışın sağlanmasına yönelik yoğun bir çalışmaya girmiştir.  Kuvvet yoluyla toprak ilhakına karşı, devletlerin toprak bütünlüğüne saygılı bir politika izleyen Türkiye, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki ihtilafı çözmek için başından beri olağanüstü gayretler sarf etmiştir. Aynı şekilde, Gürcistan ile Rusya arasındaki ayrılıkçı Abhazya ve Güney Osetya  sorunlarının çözüme kavuşturulması için diplomasi trafiği başlatmıştır. Kafkasya’da İşbirliği ve İstikrar Platformu’nun kurulmasına yönelik bir  çok deneme yapan Türkiye, tüm bölgeyi tek bir çatı altında toplayarak anlaşmazlıklara tek ve toplu bir çözüm getirilmeye çalışmıştır. Bu çerçevede bölge devletleriyle işbirliğinin arttırılmasına çalışılırken, diğer yandan bölgede menfaati olan bölgesel ve küresel güçlerle ilişkilerini geliştirerek bölgesel sorunlara ortak akıl geliştirmek için harekete geçmiştir. Son dönemde de bunun olumlu sonuçlarını elde etmeye başlamıştır.

Türkiye’nin “Komşularla Sıfır Problem” ilkesi üzerine kurulu yeni çok boyutlu siyasetinin Kafkasya’daki sorunlara daha etkin çözümler getirebilmesi için öncelikle bölgedeki devletlerin özel durumları dikkate alınmalıdır. Zira, bölgedeki 3 ülkenin sosyal, siyasi ve ekonomik durumları birbirinden önemli oranlarda farklılık göstermektedir. Gelişmişlik düzeyi, dış unsurlardan etkilenme oranı, iç baskı gruplarının aktif siyasete etkisi vb. unsurlara göre yapılacak bir değerlendirme Türkiye’nin bölgedeki faaliyetlerini etkin kılacak ve bölge devletlerini Türkiye’ye daha da yaklaştıracak, tekliflerine daha sıcak yaklaşmalarını sağlayacaktır.

Türkiyenin böglede daha etkin olmasını sağlayacak bir diğer husus da bölgede menfaati olan devletlerle yakın bir ilişkiye girilmesidir. Kafkasya çok önemli bir stratejik mevkide olduğu için pek çok ülkenin ilgisini çekmektedir. Bölgeyi kendi menfaatleri doğrultusunda şekillendirmek, yeniden yapılandırmak isteyen böglesel ve küresel güçler bölgedeki her türlü girişimle doğrudan ilgilidir. Bu nedenle, Türkiye’nin bölge politikasının kalıcı ve yapıcı sonuçlar meydana getirmesi için bölgeye etki eden güçlere yönelik ayrı bir çalışma yapması kaçınılmazdır. Zira bölgeye doğrudan etki etme yeteneği ve gücüne sahip Rusya, İran ve Batılı ülkeler hatta Uzak Doğu üçlüsü (Çin, Japonya, Güney Kore) Türkiye’nin bölgesel politikasına etki edecek önemli unsurlardır. Çünkü, bu ülkelere yönelik politikaların olumlu yada olumsuz gelişimi Türkiye’nin bölgedeki varlığını ve etkileyiciliğini, siyasi manevralarının bölge ülke ve halkları tarafından kabulünü doğrudan etkileyecektir. Ayrıca, bölge devletleri, bölgesel ve küresel güçlerin bölge menfaatlerinin uzlaştırılması gereklidir. Buda ancak ekonomik unsurlar üzerine kurulu geniş katılımlı bölgesel bir işbirliği platformu oluştumaktan geçmektedir.

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv      2021 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Üyelik Girişi
Takvim
Saat